Blauwtong
Inleiding
Het doel van dit artikel is het geven van een behandeladvies voor runderen en schapen met klinische verschijnselen van bluetongue. Het is bedoeld voor dierenarts, schapen- en rundveehouder. Daarnaast geeft dit artikel inzicht in het ontstaan van klinische verschijnselen van bluetongue bij schapen en runderen. De ernst van de klinische verschijnselen bij zowel rund als schaap kan sterk wisselen en is afhankelijk van een aantal factoren. Bij het instellen van een behandeling is het daarom van groot belang dat in goed overleg tussen de dierenarts en de schapen- of rundveehouder een “therapie op maat” wordt ingesteld. Bovendien is het bij de keuze van een bepaalde therapie van belang de regels voor een verantwoord diergeneesmiddelengebruik strikt te hanteren.
Bluetongue
Een bluetongue infectie is niet direct van dier op dier besmettelijk: de infectie wordt door insecten overgebracht. Bij een bluetongue besmetting wordt het virus door besmette knutten (Culicoides species) tijdens de bloedmaaltijd rechtstreeks in de bloedbaan gebracht. Het bluetongue virus vermenigvuldigt zich in lymfklieren, bloedvormende organen en de cellen die de binnenbekleding vormen van kleine bloedvaten. Door de beschadigingen aan de kleine bloedvaten treedt vocht uit met ophoping daarvan op verschillende plaatsen: zwelling (oedeem) van lippen, mond, neus, oogleden, oren, longen, spenen en poten. De vochtuittreding in de poten kan leiden tot meer of minder ernstige kreupelheid. Ook treden bloedingen, neusuitvloeiing en speekselen op. Het typische beeld met een sterk gezwollen blauwe tong (waaraan de ziekte haar naam dankt) komt maar zelden voor. Volgend op een besmetting kunnen de dieren ook meerdere dagen koorts houden (tot 41oC). De koorts duurt gemiddeld 6 dagen (variatie van 2-11 dagen). Door de temperatuurstijging gaan dieren sneller ademen. Eén tot twee dagen na de start van de koortspiek is rood-/paarsverkleuring en zwelling van de slijmvliezen in mond en neus vaak opvallend. Bij besmette schapen kan "breuk" van de wolvezels optreden in de haarfollikel en dit kan na enkele weken resulteren in meer of minder ernstige kaalheid. Bij bluetongue kan de slechte bloedvoorziening uitmonden in sterke spierdegeneratie en dit is de oorzaak van spierstijfheid bij de dieren. Ernstig zieke dieren kunnen na verloop van een aantal dagen tot weken restloos herstellen, restverschijnselen hebben, achteruit gaan in conditie maar ook sterven. Sterfte kan ook optreden bij dieren die weinig of geen klinische verschijnselen hebben vertoond. Het virus kan in het dier lang overleven in rode bloedcellen. Door de OIE (Office International des Epizooties) wordt hiervoor een periode van 60 dagen aangehouden. Bij rund langer dan bij het schaap.
Behandeling algemeen
Een echte behandeling voor bluetongue bestaat niet: tegen het veroorzakende virus is geen medicijn beschikbaar. Virusremmende middelen zijn voor herkauwers niet beschikbaar. Het is vaak wel mogelijk om de gevolgen van een besmetting te beïnvloeden.
De behandeling moet daarom gericht zijn op pijnstilling en ontstekingsremming en het voorkomen van bijkomende bacteriële infecties. Extra verzorging is belangrijk en vergroot de kans op herstel. Zonlicht zou de ernst van de klinische symptomen kunnen verergeren. Geef daarom zieke dieren smakelijk voedsel en regelmatig schoon drinkwater, en bied de dieren een goede ligplaats, beschutting, schaduw en onderdak.
Preventie
-Vaccinatie
-Hoe ziek dieren worden aan blauwtong ligt behalve aan de weerstand van koe of schaap ook aan hoe zwaar ze besmet worden.
-Het binnenhouden van de dieren is geen garantie dat ze geen blauwtong krijgen, maar zorgt minstens voor een minder zware besmetting.
-Behandeling met het vliegenwerende middel Butox blijkt niet afdoende te zijn. Toch mag je verwachten dat ook dit zorgt voor een minder zware besmetting.
Behandeladvies bij rund en schaap
- Gebruik van langwerkende pijnstiller/ ontstekingsremmer
- Heel belangrijk hierbij: probeer nieuwe patiënten zo vroeg mogelijk te herkennen en behandelen. Vroeg behandelen maakt het resultaat beter.
- Antibiotica om bijkomende bacteriële infecties te behandelen en te voorkomen. Schaap met nuflor 8 ml per dier (werkt 4 dagen). Rundvee keuze middel afhankelijk van melkgevend (Excenel RTU) of niet (neopen).
- Stress vermijden en aanwezige andere ziekten adequaat behandelen (denk bij schapen bijvoorbeeld aan adequate bestrijding van maagdarmwormen);
- Dieren uit de zon houden = binnen houden;
- Daarom is het beter om aangetaste koppels binnen op te stallen. Het opstallen combineren met behandeling van het hele koppel met insecticiden (zie overzicht bestrijdingsmiddelen: www.minlnv.nl) om contact met knutten te verminderen;
- Bij slecht drinken uitdroging voorkomen: vocht toedienen eventueel via infuus;
- Zieke dieren smakelijk makkelijk verteerbaar (geweekt) voedsel geven en regelmatig schoon drinkwater;
- Een goede zachte ligplaats, beschutting, schaduw en onderdak bieden.
Copyright: Blauwtong bij runderen en schapen door Daan Dercksen, Piet Vellema en Linda van Wuijckhuise (GD)
Vaccinatie blauwtong 2009
Vanaf februari kan er weer gevaccineerd worden tegen Blauwtong.
Het is niet mogelijk om een betrouwbare voorspelling te doen over de infectierisico`s. Wel is het duidelijk dat het virus nog op veel plaatsen in en om Nederland voorkomt. Blauwtong type 8 heeft zich zo langzamerhand in het hele EU verspreid. Er treedt binnen de totale populatie van gevoelige dieren een zekere stabilisatie op, waarbij er op verschillende plekken uitbraken op treden.
Gezien de eventuele gevolgen van een uitbraak bij schapen (o.a. verhoogde uitval en groeiachterstanden) en de verspreidingssnelheid is het raadzaam om te vaccineren. Vaccineren pas na een uitbraak levert veel mindere resultaten op. Er is dit jaar geen subsidie meer voor de blauwtongvaccinatie. Bij schapen hoeft er slechts 1 maal gevaccineerd te worden. Het vaccin heeft een werkingsduur van een jaar. Indien u vorig jaar uw dieren ook heeft laten vaccineren is het verstandig om dit binnen een jaar te herhalen. Mocht u verder nog vragen hebben dan kunt u altijd contact met ons opnemen.
Blue Tongue
Wat is bluetongue?
Bluetongue is een virusziekte bij herkauwers. Vooral schapen kunnen er ernstig ziek van worden of eraan sterven. Andere herkauwers (runderen, geiten, dromedarissen en wilde herkauwers) kunnen wel met het virus worden besmet, maar worden meestal niet ziek. Bluetongue wordt overgebracht door bepaalde insectensoorten, niet door contact tussen herkauwers onderling. De ziekte is ongevaarlijk voor mensen. Ook dieren die geen herkauwers zijn, lopen geen risico. Honden en katten kunnen er dus niet ziek van worden.
Ziekteverschijnselen
De meest voorkomende verschijnselen zijn bij schapen zeer hoge koorts en algeheel ziek zijn. Daarnaast hebben ze last van ontstekingen van de mond en tong. Die wordt blauw, vandaar de naam bluetongue. Ook kunnen de schapen kreupel worden door ontsteking aan de klauwen. De ziekte kan binnen acht tot tien dagen tot sterfte leiden. Maar ook herstel is mogelijk, al kan dat heel lang duren. De periode tussen gestoken worden en het uitbreken van de ziekte (de incubatietijd) bedraagt vijf tot twintig dagen.
Besmettingswijze
Het virus dat bluetongue veroorzaakt, het zogenaamde Orbivirus, wordt overgebracht door de steek van bepaalde insectensoorten (zogenaamde knutten of culicoides). Herkauwers kunnen elkaar onderling niet besmetten. Het insect brengt het virus over door eerst een besmette en later een onbesmette herkauwer te steken.
Verspreiding
De ziekte en de insecten kwamen eerder alleen voor in warme gebieden. In Europa gaat het dan om Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, Bulgarije, Joegoslavië, Macedonië, Kosovo en Corsica. Daar doen zich regelmatig gevallen van bluetongue voor. Zo waren er in 2004, 2005 en 2006 uitbraken in Spanje en in 2004 ook in Portugal. Inmiddels zijn in Nederland ook insectensoorten waargenomen die het virus kunnen overdragen. Op 17 augustus 2006 is hier voor het eerst ook de ziekte zelf vastgesteld. Het virus dat in Nederland actief is kwam tot nu toe alleen voor in Afrika, in gebieden onder de Sahara. Hoe dit virus in Nederland gekomen is, is (nog) niet duidelijk.
(Bron minsterie LNV)
